İngilizce Sessiz Harfler: Okunmayan Harfler Listesi

Türkçede bir kelimeyi görünce nasıl okuyacağınızı bilirsiniz: her harfin bir sesi vardır ve o ses söylenir. İngilizcede aynı alışkanlıkla okuyunca ortaya "knov", "volk", "listın", "vednesdey" gibi kelimeler çıkar. İngilizce sessiz harfler, yani yazıldığı halde okunmayan harfler, Türkçe konuşanların en sık takıldığı telaffuz konularından biridir; üstelik know, could, write, listen, hour gibi en çok kullanılan kelimelerde karşımıza çıkar. Bu yazıda okunmayan harfleri kalıplara ayıracak, Türkçe konuşanların tipik hatalarını gösterecek ve bunları dinleme ile shadowing kullanarak nasıl düzelteceğinizi adım adım anlatacağız. Telaffuzun genel çerçevesini görmek isterseniz önce doğru İngilizce telaffuz rehberine göz atabilirsiniz.

Sessiz harf nedir ve İngilizcede neden bu kadar çok?

Sessiz harf (silent letter), kelimenin yazımında bulunan ama hiçbir ses karşılığı olmayan harftir. know kelimesi /nəʊ/ diye okunur; k harfi oradadır ama duyulmaz. Dikkat: buradaki "sessiz" kelimesi "ünsüz" anlamında değil, "okunmayan" anlamındadır.

Sebep tarihseldir. İngilizce yazım yüzyıllar önce sabitlendi, konuşma ise değişmeye devam etti. knight bir zamanlar gerçekten k ile başlıyordu; ses kayboldu, harf kaldı. Bazı harfler ise sonradan eklendi: debt ve doubt kelimelerindeki b, Latince kökeni göstermek için yazıma konuldu ve hiç okunmadı.

Aslında bu fikir bize o kadar da yabancı değil. Türkçedeki yumuşak g (ğ) de kendi başına bir ses vermez: "dağ", "öğrenci", "yağmur" derken ğ'yi söylemez, önceki ünlüyü uzatırsınız. night, light ve daughter kelimelerindeki gh harflerini de böyle düşünebilirsiniz: yazıda var, ağızda yok.

İngilizce sessiz harfler: en sık 12 kalıp

Harfleri tek tek ezberlemek yerine birlikte göründükleri harflerle öğrenin. Aşağıdaki tablo günlük konuşmadaki örneklerin büyük kısmını kapsar.

Kalıp	Okunmayan harf	Örnekler	Yanlış okuma	Doğrusu
kn-	k	know, knee, knife	"kınov", "kınayf"	/nəʊ/, /naɪf/
wr-	w	write, wrong, wrist	"vrayt"	/raɪt/, /rɒŋ/
-mb	b	climb, thumb, comb	"klimb", "komb"	/klaɪm/, /kəʊm/
-bt	b	debt, doubt	"debt", "dobt"	/det/, /daʊt/
-alk, -alf	l	walk, talk, half	"volk", "tolk", "half"	/wɔːk/, /hɑːf/
-ould	l	could, would, should	"kuld", "vuld"	/kʊd/, /wʊd/
-sten, -stle	t	listen, castle, whistle	"listın", "kastıl"	/ˈlɪsn/, /ˈkɑːsl/
h- (birkaç kelime)	h	hour, honest, honour	"hour", "honest"	/ˈaʊə/, /ˈɒnɪst/
-ght, -gh	gh	night, daughter, though	"nayt" doğru, ama "dogtır" yanlış	/naɪt/, /ˈdɔːtə/
ps-, -pt	p	psychology, receipt	"pisaykoloci", "resipt"	/saɪˈkɒlədʒi/, /rɪˈsiːt/
-mn	n	autumn, column	"otumn", "kolumn"	/ˈɔːtəm/, /ˈkɒləm/
tekil durumlar	s, d, w, g	island, Wednesday, answer, sign	"island", "vednesdey", "ansvır"	/ˈaɪlənd/, /ˈwenzdeɪ/, /ˈɑːnsə/

İki not. often kelimesini hem t ile hem t'siz duyarsınız; t'siz biçim geleneksel olandır, ikisi de yanlış sayılmaz. car ve teacher gibi kelimelerdeki r ise kelimeye değil aksana bağlıdır; bu konuyu İngiliz ve Amerikan aksanı farkları yazısında ele aldık.

Türkçe konuşanların okunmayan harflerde yaptığı 5 hata

1. Her harfe bir ses vermek

En temel hata budur ve suç bizde değil, alfabemizde: Türkçe yazı neredeyse tamamen fonetiktir. Wednesday üç heceli "ved-nes-dey", island "is-land", answer "ans-ver" olur. Doğruları iki hecedir: /ˈwenzdeɪ/, /ˈaɪlənd/, /ˈɑːnsə/.

2. Ünsüz kümesinin arasına ünlü eklemek

Türkçede kelime başında iki ünsüz yan yana gelmez; bu yüzden "spor" derken bile araya hafif bir ünlü sokarız. İngilizcede bu alışkanlık sessiz harfle birleşince sorun ikiye katlanır: knife "kınayf", psychology "pisaykoloci", write "vırayt" olur. Oysa bu kelimelerde ilk harf zaten yoktur; eklenecek bir ünlüye de gerek kalmaz. knife doğrudan /n/ ile, psychology doğrudan /s/ ile başlar.

3. Türkçeye geçmiş kelimelere güvenmek

"Psikoloji", "bomba", "kolon" gibi alıntı kelimelerde o harfi söyleriz, bu yüzden psychology, bomb, column kelimelerinde de söylemek isteriz. Ama bazı alıntılar tam tersine doğru telaffuzu hatırlatır; bunları çapa olarak kullanın:

• nakavt ← knockout: k'siz söylüyoruz, yani knock /nɒk/.
• somon ← salmon: l yok, İngilizcesi de /ˈsæmən/.
• dizayn ← design: g yok, /dɪˈzaɪn/.

4. l harfini modal fiillerde okumak

could, would, should neredeyse her cümlede geçer ve üçünde de l okunmaz; hepsi good ile kafiyelidir. "Kuld yu help mi?" yerine /kʊd jə help miː/ hedeflenir. Aynı şekilde walk ve talk kelimelerinde l yoktur; "volk" derseniz kelime tanınmaz hale gelebilir, work ile karışması da cabası.

5. Sondaki b'yi söyleyip bir de sertleştirmek

climb, thumb, lamb, comb: m'den sonra gelen b okunmaz. Türkçede kelime sonunda b pek bulunmadığı için ("kitap" ama "kitabı") söylemeye çalışınca ses p'ye kayar ve "klaymp" ya da "lemp" çıkar; ikincisi artık başka bir kelimedir, lamp. Çözüm basit: /m/ sesinde durun ve onu biraz uzatın. thumb kelimesinin başındaki ses için İngilizce th telaffuzu yazımıza bakabilirsiniz.

Altın kural: yeni bir kelimeyi önce duyun, sonra söyleyin, en son yazılışına bakın. Göz kulaktan önce gelirse harfler kazanır.

Önce kulak: kendinizi test edin

Çoğu öğrenci know kelimesindeki k'nin okunmadığını bilir. Sorun, yıllarca okuyarak öğrendiğiniz ve zihninizde yanlış sesle kayıtlı duran kelimelerdedir. Bunu ancak kendi sesinizi dinleyince fark edersiniz.

1. Kaydedin. Şu cümleleri sesli okuyun ve telefonunuza kaydedin: Could you write the answer? I walked for half an hour on Wednesday night. Honestly, I doubt she knows how to climb. We should listen to the guide at the castle.
2. Çizin. Metinde okunmayan her harfin üstünü çizin. En az on beş tane bulmalısınız.
3. Dinleyin. Kaydınızı açın ve yalnızca üstü çizili yerlere odaklanın. Bir /l/, /t/, /k/ ya da /b/ duyuluyor mu?
4. Not alın. Hatalı kelimeleri IPA yazımı ve içinde geçtiği cümleyle birlikte hata defterinize ekleyin. Defteri nasıl düzenleyeceğinizi dikte çalışmasında not alma yazısında anlattık.

Testin tersi de işe yarar: /ˈdɔːtə/ duyup daughter yazamıyorsanız ses ile yazım arasındaki bağ henüz kurulmamış demektir. Akıcı konuşmada okunmayan harfler çoğu zaman zayıflayan hecelerle iç içe geçer; ikisini ayırt etmek için schwa sesi ve zayıf formlar yazısı iyi bir tamamlayıcıdır.

Sessiz harfleri shadowing ile düzeltmek

Shadowing'de anadili İngilizce olan bir konuşmacıyı cümle cümle, mümkünse metne bakmadan tekrar edersiniz. Bu yöntem tam da bu sorun için uygundur, çünkü ağzınız gözünüzü değil kulağınızı takip eder.

1. Metinsiz dinleyin. Cümleyi iki kez altyazısız dinleyip tekrar edin.
2. Metni açıp işaretleyin. Okunmayan harfleri paranteze alın: (k)now, wa(l)k, lis(t)en, We(d)nesday.
3. Cümle içinde tekrar edin. Kelimeyi tek başına değil, I don't know, Could you…?, half past seven gibi kalıplarla çalışın.
4. Kaydedip karşılaştırın. Her cümleyi üç ila beş kez tekrar edin, sonra kaydınızı orijinalle yan yana dinleyin.
5. İki gün sonra dönün. Eski ses kalıbı inatçıdır; bir kez üzerine yazmak yetmez.

Hangi videolarla çalışmalı?

Yavaş, net ve gündelik İngilizce seçin. Okunmayan harflerin çoğu kısa ve sık kullanılan kelimelerde olduğu için zor içeriklere ihtiyacınız yok.

• Vücudun bölümlerini anlatan temel kelime dersi: knee, thumb, wrist ve muscle için birebir.
• Mutfak kelimelerini Amerikan İngilizcesiyle öğreten video: knife ve p'si okunmayan cupboard kelimelerine dikkat edin.
• Günlük rutini anlatan başlangıç seviyesi cümleler: walk, talk, listen, half past ve night sık sık geçer.

Benzer içerikleri günlük yaşam konulu videolar arasında bulabilirsiniz. Hız size fazla geliyorsa A1 seviye pratik videoları ile başlayın; cümleler kısa, konuşma belirgindir.

7 günlük çalışma planı (günde 10 dakika)

• 1. gün: kn- ve wr-. know, knee, knife, write, wrong.
• 2. gün: okunmayan l. could, would, should, walk, talk, half.
• 3. gün: okunmayan b. climb, thumb, comb, debt, doubt.
• 4. gün: t ve gh. listen, castle, night, daughter, though.
• 5. gün: h, p ve tekil durumlar. hour, honest, psychology, receipt, island, Wednesday, answer.
• 6. gün: yeni bir videoyu baştan sona metinsiz çalışın, metni en sonda kontrol edin.
• 7. gün: test cümlelerini yeniden kaydedin ve ilk kayıtla karşılaştırın.

Tek tek sesleri örnek kayıtlarla çalışmak isterseniz sesli IPA dersleri her ses için kısa alıştırmalar sunar.

Sık sorulan sorular

Bir harfin okunmayacağını gösteren kesin bir kural var mı?

Her zaman geçerli tek bir kural yok, ama güvenilir kalıplar var: başta kn- ve wr-, sonda -mb, -mn ve -gn, ortada -sten ve -stle. island ya da receipt gibi tekil kelimeler en hızlı kulaktan öğrenilir.

Aynı kökten gelen kelimelerde harf geri gelir mi?

Bazen evet, ve bu iyi bir ipucudur: sign kelimesinde g okunmaz, signature kelimesinde okunur. autumn /m/ ile biter, autumnal kelimesinde /n/ duyulur. muscle kelimesinde /k/ yoktur, muscular kelimesinde vardır.

Okunmayan harfi söylersem anlaşılır mıyım?

Çoğu zaman evet, ama kelime "okunmuş" gibi duyulur; bazen de lamb ve lamp örneğindeki gibi başka bir kelimeye dönüşür. Ayrıca zihninizde yanlış ses kayıtlıyken o kelimeyi dinlerken tanımanız da zorlaşır.

Telaffuzunuzu yapay zekâ ile kontrol edin

Sessiz harfler listesi bir akşamda ezberlenir, ama konuşmanız ancak düzeltilmiş tekrarlarla değişir. ShadowingEnglish'te gerçek videoları cümle cümle tekrar eder, sesinizi kaydeder ve yapay zekânın telaffuzunuzu puanlayıp her sesi ayrı ayrı analiz etmesini sağlarsınız. would içinde kalan bir l ya da debt içindeki b hemen görünür. Bugün yukarıdaki videolardan birini seçin, okunmayan harfleri paranteze alın ve on cümle tekrar edin. Düzenli bir rutin kurmak için etkili İngilizce konuşma pratiği sayfasındaki adımları izleyebilirsiniz.