Ders 100 · Aşama 8: Sıfatlar, zarflar ve edatlar
Öbek fiiller (phrasal verbs)
OrtaPhrasal verbs
Kalıp ve kullanım
give up, find out, end up, come up with — kendi anlamı olan fiil + parçacık
1.Öbek fiil (phrasal verb) nedir?
Öbek fiil (phrasal verb) = fiil + parçacık: up, down, in, out, on, off, away, back, over… Bazen anlamı kelimelerden tahmin edebilirsin; bazen de bütün ifade tamamen yeni bir anlam kazanır.
| Anlam türü | Örnekler | Anlamı |
|---|---|---|
| düz anlam, tahmini kolay | sit down, come in, go out | oturmak, içeri girmek, dışarı çıkmak |
| yeni anlam, öğrenmek gerekir | give up, find out, put off | vazgeçmek, öğrenmek / ortaya çıkarmak, ertelemek |
| tek ifade, birkaç anlam | take off | çıkarmak (kıyafet, ayakkabı) · havalanmak (uçak) |
Please come in and sit down.
Lütfen içeri gir ve otur.
My dad gave up smoking last year.
Babam geçen yıl sigarayı bıraktı.
I just found out that Lan is moving to Japan.
Lan'ın Japonya'ya taşınacağını az önce öğrendim.
We ran out of rice, so we had noodles.
Pirincimiz bitti, o yüzden erişte yedik.
2.Parçacıkların sık görülen anlamları
Parçacıkların her zaman net bir anlamı yoktur, ama bazı anlamlar tekrar tekrar karşına çıkar — bunları bilmek yeni öbek fiilleri tahmin etmene yardımcı olur.
| Parçacık | Sık görülen anlamı | Örnekler |
|---|---|---|
| up | artış; tamamen | turn up, go up, eat up, fill up |
| down | azalış, alçalma | turn down, slow down, calm down |
| on / off | çalışmaya başlamak / durmak; giymek / çıkarmak | turn on, turn off, put on, take off |
| out | dışarı; hiç kalmayana kadar; öğrenmek | go out, run out, find out |
| back | geri dönmek | come back, give back, call back |
| away | uzaklaşmak; kaldırmak, bir yere koymak | go away, throw away, put away |
3.Nesneli ya da nesnesiz
Bazı öbek fiillerin nesnesi yoktur: get up, wake up, grow up, break down, set off, take off (uçak), come back, go on.
I usually get up at six.
Genellikle altıda kalkarım.
Our car broke down on the highway.
Arabamız otoyolda bozuldu.
I grew up in a small village near Hue.
Hue yakınlarında küçük bir köyde büyüdüm.
Bazıları iki şekilde de, nesneli ya da nesnesiz kullanılabilir:
I woke up at 7. / Can you wake me up at 7?
7'de uyandım. / Beni 7'de uyandırabilir misin?
Don't give up! / I've given up sugar.
Pes etme! / Şekeri bıraktım.
4.Ayrılabilen ve ayrılamayan
Ayrılabilen öbek fiiller: isim olan nesne parçacığın önüne ya da arkasına gelebilir. Zamir olan nesne (it, them, me, him…) ise mutlaka ortaya gelir.
| Fiil | İsim nesne | Zamir nesne |
|---|---|---|
| turn off | turn off the light / turn the light off | turn it off (turn off it değil) |
| pick up | pick up the kids / pick the kids up | pick them up |
| put on | put on your jacket / put your jacket on | put it on |
| throw away | throw away the box / throw the box away | throw it away |
| give back | give back the money / give the money back | give it back |
Altın kural: ayrılabilen fiillerde zamir her zaman ortaya gelir — turn it off, pick me up, try them on. Konuşurken vurgu genellikle parçacığa düşer: turn it OFF, pick me UP — o yüzden son sesini net söyle.
Ayrılamayanlarda nesne, zamir olsa bile her zaman bütün ifadeden sonra gelir: look after, look for, get over, come across, run into, take after. Üç kelimelik fiiller de aynı şekilde çalışır: run out of, look forward to, get on with, come up with, put up with.
My grandma looks after me when my parents are at work.
Annemler işteyken bana büyükannem bakıyor.
She takes after her mother.
Annesine çekmiş.
I ran into an old friend at the supermarket.
Süpermarkette eski bir arkadaşıma rastladım.
I'm looking forward to seeing you.
Seni görmeyi dört gözle bekliyorum. (to bir edattır → seeing)
We need to come up with a better idea.
Daha iyi bir fikir bulmamız lazım.
Öğrenciler için hazırlanmış bir sözlüğe bak: sth / sb ortada gösteriliyorsa (turn sth off) fiil ayrılabilir; sonda gösteriliyorsa (look after sb) ayrılamaz.
5.Öbek fiiller ve daha resmî fiiller
Öbek fiiller konuşmada ve gayriresmî yazıda her yerdedir. Resmî metinlerde (iş e-postaları, kompozisyonlar, raporlar) çoğu zaman benzer anlamda tek bir fiil kullanılır. İkisi de doğrudur — duruma göre seç.
| Öbek fiil | Tek fiil (daha resmî) | Anlamı |
|---|---|---|
| find out | discover | öğrenmek, ortaya çıkarmak |
| put off | postpone | ertelemek |
| come up with | think of / suggest | bir fikir bulmak, önermek |
| turn down | refuse / reject | reddetmek |
| look into | investigate | araştırmak, incelemek |
| go up | increase / rise | artmak, yükselmek |
6.Sık yapılan hatalar
Please turn off it.Please turn it off.
Zamir fiil ile parçacığın arasına gelir.
My grandma looks me after.My grandma looks after me.
look after ayrılamaz.
This shirt is too old. I'm going to throw away it.This shirt is too old. I'm going to throw it away.
Zamir ortaya gelir.
She found up the truth from her sister.She found out the truth from her sister.
Öğrenmek, ortaya çıkarmak = find out; farklı bir parçacık anlamı değiştirir.
I'm looking forward to see you.I'm looking forward to seeing you.
Buradaki to bir edattır → -ing.
My dad gave up to smoke.My dad gave up smoking.
give up + -ing.
Örnekler
- Who will look after your dog when you're away?
- It's cold outside. Put on your jacket.
- My dad gave up smoking last year.
- The TV is too loud. Can you turn it down?
